Zwitserleven

Zwitserland! Een land waar ik mee groot gebracht ben. Als jong meisje ging ik al met mijn ouders naar de Alpen; met een wandelstok de bergen in. Een van mijn eerste spreekbeurten op de basisschool ging over Zwitserland. Ik had informatie opgevraagd bij ‘het Zwitsers verkeersbureau voor toerisme’ en kon op mijn 10e een ieder vertellen dat er vier talen worden gesproken en dat Zwitserland neutraal was in de Tweede Wereldoorlog.

Dat laatste ben ik met toch iets andere ogen gaan bekijken na het lezen van de roman Gustav en Anton van auteur Rose Treman. Het speelt zich af in een klein Zwitsers stadje tijdens en na de Tweede Wereldoorlog. In de loop van het boek wordt duidelijk dat Zwitserland/de Zwitserse banken niet zulke schone handen had als gedacht. De levens van de twee jeugdvrienden Gustav en Anton worden hier (mede) door bepaald. Het boek gaat over vriendschap maar misschien nog wel meer over liefde; het zoeken ernaar en het onvermogen om het uiten. De Zwitserse moraal wordt Gustav door zijn bijles-leraar al op jonge leeftijd haarscherp bijgebracht: 

‘Zwitserland moet zijn als een kokosnoot. We beschermen onszelf –alle goede dingen die we hebben en die we zijn- met een harde vastberaden maar rationele houding, onze neutraliteit’

Zelfbeheersing en rationaliteit zijn belangrijke waarden die enerzijds sterk de sfeer van het boek bepalen. Anderzijds is het juist een extreem emotioneel boek waar personages sterk door hun driften, angsten en geheimen worden geleid (het eerste leidt waarschijnlijk ook wel tot het tweede..) The Guardian noemde dit boek een soort Zwitserse Stoner maar dat durf ik te betwisten. Hoewel ik met heel veel plezier heb gelezen, komt het wat mij betreft niet bij de subtiliteit van Stoner in de buurt. De oorspronkelijke titel is the Gustav-Sonate en dat past eigenlijk beter bij het boek. Het gaat namelijk hoofdzakelijk over Gustav, en hoe hij geworden is wie hij is.

Zo snel Siem zin krijgt om te gaan bergwandelen, gaan we naar Zwitserland en herlees ik Gustav en Anton gewoon nog eens op de balkon van een chalet. Daar komt het misschien nog beter tot zijn recht dan aan de Normandische kust..

Share on FacebookTweet about this on TwitterPin on PinterestShare on Google+Share on LinkedInEmail this to someone

Warme melk aan zee

Gisteren thuisgekomen van twee heerlijke weken Frankrijk. Ik ben verslingerd geraakt aan de prachtige kusten en wolken van Normandië. Iedere dag erop uit en ’s avonds lezen met een wijntje erbij.

Ik heb drie romans uitgelezen. Een daarvan speelt zich ook af bij de zee. De roman heet Warme Melk van Deborah Levy en de titel is even ondoorgrondelijk als het boek. Het gaat over de 25-jarige Sofia. Haar Griekse vader heeft haar Britse moeder verlaten toen Sofia nog klein was. Sofia is antropologe maar lijkt niet goed te weten wat ze met haar leven, de liefde en haar toekomst aan moet. Rose, haar moeder, lijdt aan een onverklaarbare ziekte waardoor ze soms verlamd is. Sofia zorgt als vanzelfsprekend voor Rose en neemt haar boosaardigheid op de koop toe. Als Rose een extra hypotheek neemt om een wonderdokter te consulteren, reist Sofia mee naar de Spaanse kust. Daar maakt ze vanalles mee; ze knoopt intense relaties aan, bevrijdt een kettinghond en wordt dikwijls gebeten door Medusa’s; gigantische kwallen..

In de Groene Amsterdammer schrijft Niña Weijers

Levy’s roman is een freudiaans spiegelpaleis, waarin zich achter iedere concrete werkelijkheid een symbolische orde schuilhoudt. Moeders moeten gedood, seksualiteit veroverd, trauma’s herleefd, het onbewuste gekanaliseerd. Het is over the top, en het werkt.

Bij mij hadden al die symbolen, verwijzingen en absurde personages een andere uitwerking. Ik had steeds het gevoel dat ik tentamenvragen zou krijgen over de dubbele lagen die ik zou moeten ontdekken. Opgezette aapjes, Griekse sandalen, een slang die gedood moet worden; het hele boek heeft een dreigende sfeer, niet in de laatste plaats doordat er tussen de hoofdstukken mysterieuze observaties staan, alsof iemand Sofia begluurt.

Hoe dan ook, het is razend knap geschreven en het is ook waar wat er op de achterflap staat:‘Na het lezen van deze koortsachtige coming-of-ageroman blijven de bizarre beelden nog lang hangen’

Toch ben ik blij dat de noord-Franse wind die bizarre beelden heeft weggeblazen en dat de zee mij geen Medusa kwallen bracht maar prachtige schelpjes en stenen..

 

Share on FacebookTweet about this on TwitterPin on PinterestShare on Google+Share on LinkedInEmail this to someone

Het leven een kunstwerk?

Vorige week gaf ik een lezing over Levenskunst bij de Senioren Vereniging Midden Holland. Een thema waar ik mij nog niet eerder in verdiept had, en dat mij in de voorbereiding naast enthousiasme ook wat buikpijn bezorgde. Levenskunst bleek bij bestudering een thema uit de filosofie, iets wat niet mijn specialiteit is. Filosofen als Aristoteles, Seneca en Nietzsche hielden zich bezig met de vraag hoe je het ‘goede leven’ moest leiden. De Franse filosoof Michel Foucault vroeg zich af of niet iedereen een kunstwerk van zijn leven zou kunnen maken.

foto: Brian Oldham

In mijn lezing heb ik verslag gedaan over mijn bescheiden onderzoek. Het is altijd weer boeiend om met mensen die al wat jaren langer meegaan van gedachten te wisselen. Volgens de moderne Levenskunst is het belangrijk dat je jezelf goed kent, weet welke waarden je nastreeft -deze ook praktiseert- en dat je de tijd neemt op je leven te reflecteren. Ook de omgang met tegenslag en het noodlot is onderdeel van levenskunst.

Ik las een artikel in Trouw waarin de Vlaamse hoogleraar kerkelijk recht Rik Torfs iets zei waar ik lang op moest kauwen. Wat heeft geluk met levenskunst te maken?

“Ik ben persoonlijk altijd een beetje tegen geluk. Niet dat ik het mensen misgun, maar het streven ernaar lijkt mij iets ongelooflijk treurigs. Omdat het streeft naar iets dat alleen een nevenproduct kan zijn van een levensstijl. Ik denk dat geluk kan voortvloeien uit diep durven kijken en denken. Wie zijn wij, waar komen we vandaan, waar gaan we naartoe? Waarom is de mens zoals hij is, en de wereld? Waarom kunnen wij veel zien en veel ook niet?”

Niet een levensstijl die geluk als doel nastreeft, maar juist het leven in al zijn facetten omarmen, zelfs met alle tegenslag en het niet-weten, daaruit zou geluk kunnen voortvloeien, aldus Torfs.

“Ik denk dat je het mens-zijn in de complexiteit en dubbelzinnigheid die het eigen is, gewoon op je rug moet laden en ermee op weg moet gaan”

Dat vind ik eigenlijk echt een kunst. En als je dan op weg bent, overvallen de geluksmomenten je soms ineens..

Een moment van geluk
april 2004

Een moment van geluk
april 2017

Share on FacebookTweet about this on TwitterPin on PinterestShare on Google+Share on LinkedInEmail this to someone

So Big

In 1924 schreef Edna Ferber haar bekroonde roman So Big. Net als Stoner of Dat wat behouden blijft (twee van mijn favoriete boeken) werd deze roman onlangs opnieuw uitgegeven onder de Nederlandse titel Het purperen land. Ik was verkocht toen ik op de achterflap las: “Een diepzinnig boek. Helder en sterk, dramatisch en fascinerend. Een roman om te onthouden” (-The New York Times)

En inderdaad. Ook deze klassieker heeft mij niet teleurgesteld. De roman vertelt het verhaal van Selina Peake die als jonge stadse komt lesgeven op het platteland van Illionois in een gemeenschap vol stugge Hollandse immigranten. Ze trouwt met de knappe maar zwijgzame en straatarme boer Pervus deJong en ze krijgen een zoon: Dirk (ze noemt hem liefkozend ZoGroot- SoBig). Het leven is bepaald niet mild voor Selina. Pervus sterft jong en dan staat ze er alleen voor met haar zoontje op een verlieslijdende boerderij. Ze werkt zich een slag in de rondte om Dirk een goede toekomst te geven.

Selina is een krachtige hoofdpersoon. Ze is levenslustig, eigenzinnig en heeft een scherp oog voor schoonheid. Schoonheid is misschien ook wel het belangrijkste thema uit het boek. Als Dirk de architectuur vaarwel zegt en kiest voor een carrière in de obligaties volgt er een woordenwisseling tussen moeder en zoon:

‘Dirk, je kunt haar niet zomaar in de steek laten!’

Wie laat ik in de steek? Hij keek verschrikt.

‘Schoonheid! Zelfexpressie. Hoe je het ook wilt noemen. Let maar op! Op een dag keert ze zich tegen je. Op een dag heb je haar nodig en dan is zij er niet.’

Dat deze woorden van Selina profetisch zullen blijken, maakt het boek misschien zelfs een tikje moraliserend. Het is een vurig pleidooi voor –werkelijke- schoonheid. De rijkdom van een leven vol levenservaring, de schoonheid van de natuur, de authenticiteit van het ambacht, versus de leegte van het makkelijk verdiende geld, dure spullen zonder geschiedenis, een knap gezicht zonder rimpels of littekens

portret uit de film ‘Human’ van Yann-Arthus Bertrand

Bijzonder dat een boek uit 1924 nog zo actueel is.

Dat het werkelijk om een oud boek gaat, realiseerde ik mij pas echt toen ik onderstaande filmtrailer zag. So Big werd in 1953 verfilmd. Heerlijk die voice-over en aanzwellende filmmuziek..

https://www.youtube.com/watch?v=OLfrAtf044w

Share on FacebookTweet about this on TwitterPin on PinterestShare on Google+Share on LinkedInEmail this to someone

Do you really care?

Bovenop in mijn weekendtas naar Oerol zat het magistrale boek de Ondergrondse Spoorweg van Colson Whitehead. Het bekroonde boek gaat over de 15-jarige Cora -slavin op een katoenplantage in Georgia- die haar lot in eigen hand neemt. Ze vlucht met hulp van ‘de ondergrondse spoorweg’, de aanduiding voor het geheime netwerk dat slaven van zuid naar noord loodste in de 19e eeuw. Whitehead vertaalt dit letterlijk tot een ondergrondse trein, en neemt je als lezer mee op deze levensgevaarlijke tocht. De roman is razend spannend en je wordt –net als Cora- opgejaagd door slavenjagers, geschokt door het buitenissige geweld en verbouwereerd door de algehele rassenscheiding en discriminatie. Ook schetst de auteur pijnlijke paralellen met de actualiteit. Blanken werden opgehitst en bang gemaakt voor (de wraak van) zwarten. Een zuidelijke senator waarschuwt: ‘In het donker, zei hij, lag het zwarte schoelje op de loer om de vrouwen en dochters van brave burgers te onteren.’

Met deze passage vers in het hoofd stapte ik aan wal en bezocht als eerste de voorstelling A seat at the table. Ik werd direct geconfronteerd met het feit dat slavernij dan wel tot het verleden behoort, maar dat alledaags racisme bepaald nog niet verdwenen is..

De initiatiefnemer van dit stuk -Samir Amini- houdt Nederland een spiegel voor. Amini en drie andere acteurs vertellen over het expliciete maar vooral ook sluipende racisme waarmee zij te maken krijgen. Over een zwemcoach die denkt dat alle zwarten zinken, over Jack Spijkerman die Humberto Tan beledigt door een grap te maken (“je bent niet alleen zwart, je bent nog dom ook”) en over Humberto Tan die hier als een aangepaste Bounty (zwart van buiten, wit van binnen)  sociaal wenselijk op reageert.


Ik, als blanke in een bijna helemaal wit publiek, voelde me aangesproken en soms ook wat ongemakkelijk. De voorstelling gaf op een prikkelende -maar ook heel geestige en ontroerende manier- stof tot nadenken en napraten. Samir eindige met een krachtig lied met de terugkerende zin: ‘Eerste stap is erkennen van het hebben van een probleem’

Volkskrant recensent Annette Embrechts reageerde:

Stap één is benoemen. Stap twee: serieus nemen. En stap drie: eerlijk antwoord geven op de vraag: do we really care?

 

 

Share on FacebookTweet about this on TwitterPin on PinterestShare on Google+Share on LinkedInEmail this to someone