Natte ogen

vierde statie van Jan Toorop: Jezus ontmoet zijn moeder

Het katholicisme sijpelt op miraculeuze wijze mijn leven binnen. Mijn zoon gaat naar een katholieke school en door een speling van het lot ben ik als geestelijk verzorger verbonden aan twee katholieke verpleeghuizen. De afgelopen week waren er diverse vieringen in de kapel. Goede Vrijdag werd de kruisweg van Jan Toorop getoond met daarbij muziek uit de Mattheus Passie. Ontroerd was ik toen ik een bewoner met dementie, vol overgave de Mattheus mee-zag zingen en dirigeren.

Geroerd ben ik trouwens steeds vaker. Naarmate mijn leeftijd stijgt, stijgen de waterlanders ook. Dat wordt nog wat als ik tachtig mag worden. Ik moet denken aan mijn opa Uittenbroek. Ik heb waarschijnlijk niet alleen zijn blauwe ogen geërfd, maar ook zijn natte ogen. Zijn zakdoek was altijd in de buurt als wij -zijn kleinkinderen- een stukje opvoerden of als Blijf bij mij Heer in de kerk werd gezongen.

Was mijn opa katholiek geweest (dat was hij absoluut niet; hij was zo gereformeerd als wat) dan had hij vast niet droog gehouden bij alle mooie hymnes die de katholieke kerk rijk is, zoals het Ave Maria of het Ave Verum. Het Ave Verum corpus is een korte eucharistische hymne uit de 14e eeuw die door verschillende componisten op muziek is gezet. In de Middeleeuwen werd het gezongen tijdens de consecratie (het moment tijdens de eucharistie dat het brood en de wijn veranderen in het lichaam en bloed van Christus).

Ave verum corpus, natum

de Maria Virgine,

Vere passum, immolatum

In cruce pro homine

 

Gegroet waarachtig lichaam

geboren uit de Maagd Maria

dat werkelijk heeft geleden

en voor de mens geofferd is aan het kruis.

Prachtig vind ik de versie van Karl Jenkins die ik aangereikt kreeg van een vriend toen Siem nog een kleine slecht-slapende baby was. Deze muziek maakte hem rustig.

Karl Jenkins is een hedendaags jazzmuzikant en componist. Hij componeerde deze versie van het Ave Verum Corpus in 2005. Het is inmiddels Pasen geworden, en ik wil ik de link graag delen. Met een risico op natte ogen. Dat dan wel.

 

 

 

BewarenBewaren

BewarenBewaren

In het gareel

Vorige week startte Siem op de basisschool. Daar ging onze vierjarige, gewapend met broodtrommel, geschild appeltje en Buurman en Buurman in zijn rugtas. De tijd van vrijblijvendheid is voorbij. Er wordt vanaf nu aan verwacht dat hij iedere dag om half negen netjes op zijn stoel in de kring gaat zitten. In het gareel. Het valt hem nog niet mee. Dinsdagochtend vroeg hij benepen: Mama, is het al weekend?

Voor mijn leesgroep las ik Harnas van Hansaplast van Charlotte Mutsaers. Zij schrijft over haar zonderlinge broer Barend die het niet lukte in het gareel van de samenleving te geraken. Hij stierf op 51-jarige leeftijd; dood gevonden tussen stapels porno in zijn ouderlijke woning. In het boek vertelt Mutsaers hoe zij samen met haar zus zijn huis, haar ouderlijke woning, leegruimt. In het enorme grachtenpand in de Utrechtse binnenstad leefde Barend in eenzaamheid in een stoffige uitdragerij van spullen.

‘Harnas van Hansaplast’ biedt een intrigerende dooltocht door de ziel van een gekneusde, asociale maar ook excentrieke en intelligente kluizenaar, zo iemand die de wereld links laat liggen maar waarin een heel parallel universum verborgen gaat’ schrijft Rob Schouten in Trouw. Het is een treurig maar intrigerend relaas. Mutsaers schrijft geestig en onvoorspelbaar. Ze beschrijft op haar eigen wijze haar gezin van herkomst; een verzameling van outcasts. Dapper, excentriek maar ook kil en onveilig. Barend heeft zijn plek in de samenleving nooit kunnen vinden. Charlotte heeft haar onaangepastheid weten om te zetten in een kunstvorm, maar het gevoel van buitenstaander-zijn is ook bij haar altijd gebleven. In de boekengroep spraken we lang over het boek omdat het thema’s raakt als: hoe goed kun je een ander kennen? Wanneer ben je een paradijsvogel en wanneer ben je een asociaal of pathologisch? Wanneer plaats je jezelf buiten een samenleving en wanneer doet de samenleving dat met jou?

Siem heeft zijn eerste schreden gezet in het Nederlands schoolsysteem. Hij leert daar lezen,schrijven en rekenen maar ook burgerschapsvorming. En dat kan ik alleen maar toejuichen want die vaardigheden zijn minstens zo belangrijk. Ik hoop voor Siem dat hij zich thuis zal gaan voelen in het systeem en tegelijk voldoende ruimte ervaart om zijn kleurrijke zelf te zijn en zo nodig het systeem kritisch te bevragen.

BewarenBewaren

Die van hiernaast

In de bibliotheek pakte ik een boek van de plank van een onbekende auteur. Mijn ervaring is dat dat tot aangename verrassingen kan leiden. Daarbij hielp ook wel de aanbeveling van The Sunday Times op de achterflap: “Een van de meest bijzondere boeken van het jaar”. The woman next door is geschreven door de Zuid Afrikaanse Yewande Omotoso, kind van een Nigeriaanse vader en Caribische moeder.
Het boek gaat over twee bejaarde buurvrouwen in een sjieke woonwijk van Kaapstad die elkaar het licht in de ogen niet gunnen. Hortensia is een verbitterde zwarte vrouw. Marion is een bekrompen witte vrouw. De context is Zuid Afrika na de apartheid waar alle raciale spanningen in de personages van Hortensia en Marion haarscherp tot uitdrukking komen. Ze treffen elkaar bij het buurtcomité en doen geen moeite om hun weerzin van elkaar te verbergen. Dat leidt tot sarcastische komische dialogen. Hortensia en Marion hebben beiden een succesvolle carrière achter de rug als respectievelijk ontwerper en architect maar hun privéleven is bedroevend. Ze zijn niet voor niets geworden zoals ze zijn.

Gedurende het boek leer je beide personages kennen en je krijgt zelfs wat sympathie voor de twee nukkige oude taarten. Tussen de regels door lees je hoe het er ten tijden van de apartheid aan toe ging, en hoe dat in hedendaags Zuid Afrika doorwerkt.  Het is een geestig en prettig geschreven boek met een boeiende verhaallijn. Ik was nieuwsgierig of er uiteindelijk toch tot een zekere toenadering of verzoening zou komen. Of dat gebeurt zal ik niet verklappen.

Uiteindelijk trof mij eigenlijk de eenzaamheid van beide vrouwen het meest. Vrouwen zoals ik ze soms ook tegenkom in het verpleeghuis. Eric van Loo dicht een treffend portret:

PORTRET

Ze zit daar in haar stoel

bij het raam. De telefoon

rinkelt niet, het uitzicht

verandert weinig van dag tot dag.

Verjaardagen vervagen

tot herinnering aan kleurige

slingers, aan cadeautjes die

zoveel groter leken in papier.

 

Hier hoef je niet meer te komen,

zal ze zeggen. Ze oefent zinnen

van afwijzing, een geheven kin,

venijn door woorden geweven.

Lang geleden. Vastbesloten.

Alles klopt. Niemand klopt meer.

BewarenBewaren

Was getekend

Vrijdagavond bezocht ik samen met mijn moeder de musical over het leven van Annie MG Schmidt. Het was heerlijk om de bekende liedjes te horen, te lachen om de geestige teksten (We doen samen met 1 vrijer, hij heet Nico, Nico Meijer!) en te genieten van het talent van de acteurs en muzikanten. De musical is gebaseerd op ‘een gesprek’ tussen zoon Flip en zijn moeder na haar overlijden waarin hij vragen aan haar stelt over haar leven. Niet alleen de grappige spitsvondige Annie MG wordt daarmee getoond, maar juist ook haar kwetsbare en zwakke kanten. Tragisch waren bijvoorbeeld de laatste jaren van het leven met haar grote liefde Dick van Duijn. Dick was de laatste drie jaar van zijn leven ernstig depressief. In de aflevering ‘Hoge Bomen’ uit 2003 vertelt Flip dat zijn vader Dick naar Frankrijk wilde verhuizen omdat hij geen mensen meer kon verdragen. Annie ging met hem mee maar had heimwee naar Nederland en haar vrienden. De depressie van Dick trok een zware wissel op hun beiden. Uiteindelijk helpt Annie hem als hij pillen inneemt om zijn leven te beëindigen. Na zijn overlijden keert ze terug naar Amsterdam en dompelt ze zich onder in in de roem en het succes. Maar haar creativiteit lijkt opgedroogd als Dick er niet meer is.

Simone Kleinsma vertolkt de rol van Annie MG Schmidt weergaloos en ontving hiervoor een musical-award. Zij verloor afgelopen jaar haar partner waardoor het toch al ontroerende nummer Leeg zonder jou een extra lading krijgt. Bij de uitreiking zegt ze:

“Ik ben enorm vereerd met het winnen van deze prijs. Dat na een bizar jaar waarin ik in een rollercoaster van diep verdriet en vreugde zat. De afgelopen maanden ben ik omringd door liefde die me de kracht gaf om door te gaan. Net als Annie M.G. heb ik moeten vechten tegen het verdriet, maar door haar heb ik ook geleerd dat je humor nodig hebt om door te gaan”

BewarenBewaren

BewarenBewaren

Halleluja

De afgelopen weken heb ik mij ondergedompeld in mijn nieuwe baan en ben ik druk geweest met de verzorging van de winterse griep-patiënten hier in huis. Hoewel de eerste ervaringen als geestelijk verzorger heel goed zijn, is Halleluja toch niet de samenvatting van mijn eerste werkweken.

Halleluja is de titel van de verhalenbundel die ik las van de Vlaamse auteur Annelies Verbeke. Een hele roman lezen lukte niet erg met mijn vermoeide hoofd, vandaar deze verhalenbundel. Ze zijn geestig en razend knap geschreven, maar soms wel erg kort en te absurd naar mijn smaak. Een vrouw die bij het ontwaken in een schurftige oude beer is veranderd. Een dochter die haar bejaarde moeder in een verpleeghuis brengt waar een sexy robot zich over haar ontfermt. Of een sportschool medewerkster die verliefd wordt op een rossige Turk die door de anabolen impotent is geworden.. Het eerste verhaal vond ik echter briljant. Het wordt beschreven vanuit het perspectief van een huilbaby die in de toekomst kan kijken (‘hij is nog alwetend’)

En dan overvalt het me weer, het snikken, verheft zich opnieuw een golf vooruitzichten vol verlies. Melktanden, grootouders, huisdieren, vrienden, massa’s sjaals, mutsen, liefjes, mijn haren, mijn vertrouwen, die twee. Ik vind het zo treurig dat wat ik kwijt zal raken weer de overhand krijgt, dat ik al bijna drie maanden oefen maar me niet beter weet te bedwingen. Weer moet ik hen wakker maken, een rover zijn. Samen met mijn gemoed hebben mijn longen zich gevuld en ik zet het al op een brullen, plas mijn luier warm en voel de honger opkomen.

In een interview zegt Verbeke over dit personage: Deze kleine baby ziet het leven als een aaneenschakeling van verlies. Het is ook wel zo, je raakt steeds meer kwijt. Daarnaast maak je ook dingen, zoals kinderen of boeken, er is natuurlijk ook opbouw. Maar die opbouw kost meestal wel wat meer moeite terwijl het verlies er sowieso is.”

Verlieservaringen. Daar kunnen de mensen in het verpleeghuis over meepraten. Het is bepaald geen louter Halleluja in de laatste levensfase. Verlies van geliefden, verlies van gezondheid en autonomie en het verlies aan toekomst. Soms overheerst verdriet in gesprekken over alles wat geweest is en nooit meer terugkomt. Maar ook is er het genieten van het moment.

Fijn dat je er bent.

Ja

Fijn dat u er bent.

 

BewarenBewaren

BewarenBewaren

BewarenBewaren