Vrouwendag

Afgelopen vrijdag 8 maart was het Internationale Vrouwendag. Een van mijn eerste presentaties van Zinnige Praat was getiteld Geweldige Vrouwen; over feminisme en inspirerende pioniers. Ik geloof niet dat ik mezelf een feminist zou noemen. Ik mis de aanleg voor fanatisme en het ontbreekt mij aan moed om op de barricades te staan. Misschien ben ik daarom de feministen extra dankbaar. Er moeten heldinnen zijn om de weg te banen voor de rest.

Vanmorgen las ik in NRC een artikel van journalist Jose Rozenbroek ‘Vrouw, verjaag de schaamte’. Ze bekeek de film Gloria van de Chileense regisseur Sebastian Lelio over een vrouw van middelbare leeftijd die wat van haar leven en de liefde probeert te maken. Rozenbroek vindt de ‘bejaardenseks’ onverdraaglijk om naar te kijken en gaat in dit artikel op zoek naar de oorsprong van haar medelijden, weerzin en vooral plaatsvervangende schaamte. Ik heb de film ook gezien en ik moet bekennen: ik vond Gloria ook een beetje pathetisch. Een vrouw die zich gedraagt en kleedt als een jonge meid. Vergane Gloria.

De Amerikaanse politicologe Rebekah Tromble van de Universiteit Leiden kreeg een bak aan smerigheden over zich heen toen ze onderzoek deed naar discussies op Twitter. Vrouwen zijn geliefde doelwitten, omdat de bedreigingen die je tegen ze kunt uiten diverser en veel krachtiger zijn, zoals verkrachtings-bedreigingen. In een interview geeft ze aan: ‘Zóveel van de kritiek ging over mijn uiterlijk. Je wilt niet weten hoeveel manieren er zijn om te vertellen hoe onaantrekkelijk ik kennelijk ben.’ Vrouwen worden nog altijd veel vaker dan mannen beoordeeld en aangesproken op hun uiterlijk. En wij vrouwen beoordelen elkaar vaak ook op uiterlijk en seksuele mores, zo blijkt uit de reactie van zowel Rozenbroek als mijzelf op de film Gloria.

Rozenbroek eindigt haar essay met een oproep aan zichzelf en aan alle vrouwen:

reflections of the past door fotograaf Tom Hussey

De cultuur waarin we leven, waarin vrouwen nog altijd kritischer worden bekeken dan mannen, de gedachten en de blik van de ander – nee, helaas dat alles kun je niet een twee drie naar je eigen hand zetten. Maar schaamte zit toch vooral tussen je eigen oren. Bevrijd jezelf dus uit de strafhoek. Draai je stoel om. Kijk iedereen recht aan. (..) En stop met dat treuren en je generen voor iets waar je niks aan kan doen, wat onvermijdelijk bij het leven hoort en waar je juist blij om moet zijn. Want wie niet ouder wordt, is dood.

Alles is fragment

Vorige week vroeg ik Rien -de gepensioneerde geestelijk verzorger wiens baan ik heb overgenomen bij Laurens- of hij door het werk spiritueler is geworden. Hij moest er even over nadenken. Uiteindelijk kwamen we tot de conclusie dat je door dit werk je meer bewust wordt van de beperktheid van ons weten. We zijn beperkte wezens in ruimte en tijd. Wat daarbuiten is kunnen we niet kennen.

Juist deze week las ik Morgan, een liefde van auteur Bas Steman. Deze autobiografische roman start met een paniekaanval als de hoofdpersoon (een journalist) gaat parachutespringen met collega’s. Lichamelijke sensaties en herinneringen die hij niet kan plaatsen en die hem totaal van de kaart brengen. Hij blijkt op onverklaarbare wijze verbonden te zijn met Morgan, een 24-jarige Britse soldaat die tijdens een parachutesprong sneuvelt bij de slag om Arnhem. Vriendin Anne vertegenwoordigt in de roman de spirituele stem; zij gelooft dat zielen blijven bestaan en in een ander stoffelijk lichaam kunnen verder reizen. Vriend Thom is de tegenstem: de stem van de wetenschap, van de scepticus die de ervaringen vanuit de neuropsychologie verklaart. Naast deze hedendaagse verhaallijn, loopt het verhaal van Morgan en zijn verloofde Bytrys in 1940 in Engeland. Een liefde die over de dood heen blijft bestaan. De twee verhaallijnen kruisen elkaar als de ik-persoon naar Wales afreist en de zus van Morgan bezoekt.

Het duurde even voordat ik gegrepen werd door het verhaal (er zitten ook wat saaie stukken in) maar uiteindelijk boeide de zoektocht van Steman mij toch, zijn worsteling tussen gevoel en verstand, en misschien nog wel meer de vragen die hij oproept. Wie zijn we in de kern? Is onze ziel sterfelijk? Zou er een parallelle werkelijkheid bestaan waar we af en toe een fragment van kunnen ervaren? Ik geloof daar wel in en houd ook van dat idee. 

Op onze trouwkaart stond de laatste strofe van dit gedicht van Abel Herzberg uit zijn novelle Drie Rode Rozen:

Want alles is fragment

Al door het zeggen van het woord
Deelt men, scheidt men en schendt
Het al omvattende, dat men niet kent,
Dat ik aanwezig weet, of alleen maar vermoed, Dat ik niet uitspreken kan en toch uitspreken moet, Dat mij beheerst, dat mij te luisteren gebiedt,

En als ik zoek en luister, dan vind ik het niet. Een troost blijft:

Er is in ieder woord een woord,
Dat tot het onuitspreekbare behoort; Er is in ieder deel een deel
Van het ondeelbare geheel, Gelijk in elke kus, hoe kort,
Het hele leven meegegeven wordt.

Werk, bid en bewonder

Gisteren had ik een hele dag voor mezelf. Siem was bij opa en oma, Marien aan het werk en ik stapte op deze zonovergoten dag in de trein richting Dordrecht. Ik voelde enige schroom toen ik om half elf met een cappuccino op een terras zat. Het voelde een beetje als spijbelen. Was dat mijn calvinistische inslag of opvoeding? Ledigheid is des duivels oorkussen stond er vroeger op een koffiekopje bij mijn oma.

400 jaar geleden vond de Synode van Dordrecht plaats waar de remonstranten –de rekkelijken- het onderspit delfden tegen de contra-remonstranten, de preciezen, de calvinisten. Ter herdenking van die Synode is de tentoonstelling Bid, werk en bewonder, over het calvinisme en de kunst in het Dordrechts museum.

Mooi vond ik de videoportretten van onder meer Franca Treur over literatuur, Freek de Jonge over humor en Ernst Daniel Smid over muziek binnen het calvinisme. Zang is krachtiger dan spraak, aldus Calvijn en daarom mochten de 150 psalmen en enige lofzangen gezongen worden in de kerk zo werd in de Synode vastgesteld. Ernst Daniel vertelt dat Nederland Zingt wat hem betreft het dichtst bij calvinistische beleving in de buurt komt. Samen zingen als heilige, louterende ervaring.

Ik ga naar de kerk vanwege inspiratie en bezinning, maar ben de samenzang ook steeds meer gaan waarderen. Ik zing niet alle liederen vol overgave maar sommige zijn echt prachtig zoals Lied aan het Licht van Huub Oosterhuis.

En hoe mooi is het dat we 400 jaar later leven, en dat ik als -van origine- gereformeerd meisje in een remonstrantse dienst een lied van een voormalig priester kan zingen. 

Licht dat ons aanstoot in de morgen

voortijdig licht waarin wij staan.

Koud, één voor één en ongeborgen

licht overdek mij, vuur mij aan.

Dat ik niet uitval,

dat wij allen

zo zwaar en droevig als wij zijn

niet uit elkaars genade vallen

en doelloos en onvindbaar zijn.

https://www.youtube.com/watch?v=vCKT_Q_KQ-M

Teveel Geluk

Op mijn verjaardag verrasten mijn vriendinnen mij met mijzelf in viervoud. Annette, Sanne, Marlinde en Leonie wilden ‘het personage Mirjam’ weleens van binnenuit leren kennen.. Ik kreeg een schrijfworkshop ‘personages maken’. We schoven aan bij ZinTrige in Utrecht en leerden we hoe je een personage bedenkt, opbouwt en tot leven wekt. Het was een top-avond!

De Canadese schrijfster Alice Munro kreeg in 2013 de Nobelprijs voor de Literatuur als Meester van het hedendaagse korte verhaal”. Ik las eerder Lief Leven van haar en door de workshop was ik geïnspireerd om ook haar laatste bundel Teveel geluk te lezen. De tien verhalen zijn allen briljant (hoewel de laatste een beetje uit de toon valt). Thomas de Veen benoemt in NRC waarom haar verhalen zo goed zijn:

  • Het verhalen zijn net romans
  • Er gebeurt ontzettend veel
  • Het gaat over jezelf
  • Ze inspireren

Bij dat laatste punt voegt hij toe: Bij Munro voel je dat er leven is ná de verhalen. Daarom inspireren ze. Niet alles komt altijd goed, maar leven is wel beter dan dood zijn.

Die nuchterheid en wijsheid typeren de verhalen van Munro inderdaad. Er komen heftige dingen in de verhalen voor: moord, boete, aftakeling en desillusie, maar uiteindelijk gaat het over de binnenwereld van de personages die zich tot de gebeurtenissen verhouden. En die personages beschrijft ze geniaal.

Ik hou ervan.

Waar ik ook van hou zijn mijn vriendinnen die dit soort heerlijke cadeaus bedenken, zich gewoon vol overgave met mij in de workshop storten en dan ook nog werkelijk mooie, geestige en ontroerende verhalen schrijven! 

Mist

Mijn vriendinnen Leonie, Annette en ik startten jaren geleden met ‘creatief collectief’ Grof Geld. We verzorgden creatieve workshops op locatie. We hadden ons de ironische naam Grof Geld aangemeten omdat we onszelf zo goed vonden dat we er grof geld mee zouden kunnen verdienen. Er was een duidelijke rolverdeling, geënt op onze talenten: Leonie is van de kunst, Annette van de organisatie en ik ben van de praatjes (Grof Geld is in dat opzicht een voorloper van Zinnige Praat).

Hoewel Grof Geld na de komst van het kroost ter ziele is gegaan, heet onze vriendinnen-app nog steeds zo, en trekken we er geregeld op uit. Vandaag vierden we de verjaardag van Leonie in museum de Pont en het textielmuseum in Tilburg.  

Hoogtepunt was de tentoonstelling van de Belgische Ann Veronica Janssens, en dan in het bijzonder de Mistkamer. In een afgesloten container dwaal je rond in zachte roze mist, die langzaam verandert van kleur. Je moet op de tast je weg vinden. Onbestemd omdat je je oriëntatie volledig kwijt bent, maar ook magisch; er is geen horizon, er is geen grond, of plafond. Een extase van kleur.

Liza Voetman zegt op de website metropolism: 

De kunstenaar creëert een ruimte vol kleurrijke mist die je de moed geeft mentaal los te durven laten. Eenmaal buiten schreeuwt de realiteit je confronterend tegemoet, maar zie je scherper dan voorheen.

‘De moed om mentaal los te durven laten’. Voor dit soort experimenten is inderdaad enige overgave nodig. Dat is niet mijn sterkste kant dus ik bleef dichtbij mijn vriendinnen in de buurt. Het was een fascinerende ervaring, een aardig alternatief voor een geestverruimend middel waar ik mij nooit aan heb durven wagen.

‘Grof Geld of klein geluk’ zo luidde onze ondertitel. Grof Geld hebben we nooit verdiend met ons collectiefje maar momenten van klein geluk destemeer. De day trip van vandaag was er weer zo een.