De domineeszoon van Rhoon

Ik heb genoten van de roman Mijn kleine Waanzin van Jan Brokken. Hij beschrijft daarin  zijn Hollandse jeugd en puberteit in de jaren ’50 en ’60. Zijn vader was theoloog en islam-deskundige en het gezin woonde voor de oorlog in Nederlands Indië. Tijdens de oorlog kwamen zijn ouders en zijn twee broers in een jappenkamp terecht. Jan werd in 1949 geboren, terug in Nederland. Zijn vader werd hervormd predikant in Rhoon. Jan was als enige van het gezin ‘van na de oorlog en na de tropen’ en voelde zich een buitenbeentje. Ook in het dorp voelde hij zich zonderling als zoon van de dominee. Ondanks zijn afkeer van de kleinburgerlijkheid van het dorp en de onverdraagzaamheid van gelovigen in het algemeen, voelt hij zich nog altijd verbonden met het dorp. Zijn opvoeding in de pastorie was volledig gericht was op Het Woord en ook dat heeft hem sterk gevormd. In een uitzending van Schepper in Co zegt hij hierover:

“Ik heb veel gereisd, ik heb daar veel over geschreven, maar ik heb me altijd gerealiseerd; ik ben een Nederlander. Ik kom van de Zuid-Hollandse eilanden. Ik ben de domineeszoon van Rhoon. Ik kijk naar de wereld met de blik die ik hier heb ontwikkeld”.

mijn eigen jeugd in Driebruggen, 1986

De roman gaat ook over de hechte maar moeizame relatie met zijn vader. Door de afschuwelijke jaren in het kamp ontwikkelde zijn vader een kampsyndroom. Hij verdoofde zichzelf met drank en pillen. Het bracht zijn positie als predikant in gevaar. Hoewel Jan tijdens zijn puberteit heftige aanvaringen had met zijn vader en een pad koos die zijn vader niet voor ogen had (journalistiek) schrijft hij vol liefde en mededogen over hem. In de uitzending van Schepper & Co (overigens een aanrader om terug te kijken: https://www.npo.nl/schepper-co-aan-tafel/05-08-2013/NCRV_1618366) geeft hij aan dat echt weg moest uit het dorp, maar tegelijk ontroert het hem als hij uitkijkt over de weilanden van de Zuid Hollandse eilanden. Rutger Kopland schreef een mooi gedicht over het verlaten van je dorp, het verlaten van je jeugd:

 

Verlaat het dorp in de vroege morgen,

het laatste bewoonde huis ziet uit

over een kloof, verlaat ook deze plek,

ga langs het pad naar beneden

tot waar het eindigt

 

Volg dan een spoor van schapen en geiten

langs de kale helling, de diepte in,

er zal daar een rivier zijn,

een verlaten stal, een verbrokkelde brug,

waad naar de overkant.

 

Zoek tussen de stenen het spoor omhoog

en volg dit, het zal steil zijn en zwaar,

maar boven is schaduw,

in de verte zal men het dorp zien

dat men verliet.

 

 

Share on FacebookTweet about this on TwitterPin on PinterestShare on Google+Share on LinkedInEmail this to someone

Tremendum et Fascinans

Afgelopen week beleefde ik samen met mijn ouders, broer, Marien en Siem een prachtige familievakantie op Sicilië. Ons huis keek uit op de Etna. De imposante vulkaan is altijd actief en gehuld in een rookpluim. ‘s Avonds, in het donker, zagen we een onheilspellende oranje gloed. Donderdag waagden we het erop het natuurfenomeen van dichterbij te bekijken. Gedurende de tocht omhoog waanden we ons steeds meer in een soort maanlandschap (grillige witte berken in een zwarte lavastenen omgeving) en werden de stofdeeltjes steeds fijner (om het beeld compleet te maken: ik liep twee ontstoken ogen op..)

De oude Grieken dachten dat er Cyclopen -woeste reuzen met 1 oog- woonden op de Etna. De Romeinen meenden dat de Etna de thuisbasis moest zijn van Vulkanus; de God van het vuur. Ik snap het wel. De spuwende berg spreekt tot de verbeelding. Ik moest denken aan de woorden van de Duitse godsdiensthistoricus Rudolf Otto “tremendum et fascinans”. Hij gebruikte deze woorden -angstaanjagend en tegelijk fascinerend- voor een religieuze ervaring.

Nu zou ik mijn ontmoeting met de Etna geen religieuze ervaring willen noemen, maar je komt wel tot het ongelooflijke besef dat die lava uit de Etna, uit het binnenste van onze aarde komt. Wij leven met z’n allen op een kolkende vurige massa met een korstje eromheen..


Hoe wordt die bol in vredesnaam bij elkaar gehouden al vele miljoenen jaren? De een zal zeggen dat er een God moet zijn die alles im innersten zusammenhalt (weer een uitspraak van een slimme Duitser: namelijk Goethe). De ander zal zeggen dit het mysterie van de kosmos is. Misschien is het beiden waar.

Hoe dan ook; op die kleine bol in die oneindige kosmos is het soms goed toeven. Dat heb ik de afgelopen week in ieder geval ervaren.

 

Share on FacebookTweet about this on TwitterPin on PinterestShare on Google+Share on LinkedInEmail this to someone

Stille Zaterdag

Marien is druk met de voorbereiding van Isabel Iskariot, een muziek/theaterstuk gebaseerd op de Matthaüs Passion. Volgend jaar in de lijdenstijd zal deze familievoorstelling op de planken komen. Ter voorbereiding verdiepen we ons in het meesterwerk van Johann Sebastian Bach.

Gisteren, op Goede Vrijdag, keken we naar de documentaire de Matthaus Missie over de interpretatie en uitvoering door Reinbert de Leeuw. Met een fascinerende bevlogenheid gaat de 78-jarige dirigent op in het stuk van Bach. Ik vond het prachtig om te zien en deze hele Stille Zaterdag zingen de klanken nog na in mijn hoofd.

Vorige week bezocht ik met Ineke en JanJaap (vrienden en de initiators van Isabel) de Matthaus op de TU Delft door studentenkoor/-orkest Krashna Musika. Ik had het boek van Mischa Spel en Floris Dan op schoot. Op de achterflap staat: ‘Na het lezen van deze luistergids zal de lezer Bachs passiemuziek beter begrijpen en nog mooier vinden’. En inderdaad, als leek is het erg fijn om bij de aria’s, recitatieven en koralen de vertaling bij de hand te hebben, en uitleg en ervaringen te lezen van dirigenten, musici en muziekminnende schrijvers zoals Ramsey Nasr of presentator Paul Witteman.

Misschien wel de meest bekende en emotionele aria is Erbarme dich. Barokviolist Shunske Sato zegt hierover in het boek:

De aria Erbarme dich is een van de geliefdste delen uit de hele passie en volgt direct op een sleutelmoment uit het passieverhaal. Zoals Jezus al had voorspeld, heeft Petrus hem verloochend, gedaan alsof hij hem niet kende. Petrus schaamt zich diep en smeekt hem op vergiffenis. Die smeekbede is Erbarme Dich. Een direct appel op de vergevensgezindheid van Jezus: de verraden vriend en meester. Maar de ontroerende kracht zit hem natuurlijk niet alleen daarin. Verraad om ontrouw zijn aan jezelf en anderen, en schaamte daarover en de hoop op vergiffenis gaat iedereen aan.

De Matthaus Passion lijkt ieder jaar meer aandacht te krijgen, terwijl het nou niet echt van deze tijd is om bijna drie uur lang te luisteren naar muziek. Het is ook wel een uitdaging moet ik zeggen. Het vraagt iets van je concentratie, van je neiging om op je telefoon te kijken, of om te denken aan de blog die je erover zou kunnen schrijven. Maar uiteindelijk lukt het me om naar binnen te keren. Me mee te laten voeren. En stil te worden ..

Shunske Sato in het Concertgebouw:

 

Share on FacebookTweet about this on TwitterPin on PinterestShare on Google+Share on LinkedInEmail this to someone

Oude liefde

toneelstukje met mijn broer, neef en nichten, 1988

Toen ik 7 was (en mijn broer 11) speelde hij Meester Pennelik in de gelijknamige schoolmusical. Vanaf dat moment was ik verkocht. Ik wilde ook op toneel. Eigenlijk ben ik er altijd, op enigerlei wijze, mee bezig geweest. Theaterlessen in de Goudse Garenspinnerij op m’n 11e. Toneelspelen bij de CJV op m’n 16e. De opleiding tot dramatherapeut op m’n 19e. En natuurlijk Maria Magdalena in KUS op m’n 25e. De laatste jaren komt die expressieve kant van mij er wat bekaaid vanaf.

Dinsdag had ik het weer even helemaal te pakken. Ik volgde een workshop Bibliodrama. Ik had er weleens van gehoord maar altijd wat twijfels; het klinkt zo vroom om Bijbelverhalen na te spelen. Ik vond het echter een heel bijzondere ervaring.

Maria Magdalena, KUS 2004

Volgens het Centrum voor Bibliodrama is het een methode om je eigen levensverhaal en bijbelverhalen aan elkaar te spiegelen. Spelenderwijs en interactief ontdek je hoe het bijbelverhaal jouw verhaal belicht,en hoe jouw levensverhaal meespeelt in de uitleg van het bijbelverhaal. Deze wisselwerking draagt bij aan de spirituele ontwikkeling van de deelnemers.

We gingen –na een goede opwarming – aan het werk met het verhaal uit het Oude Testament over het volk Israël dat door Mozes uit Egypte was geleid. Zij kwamen bijna om van de dorst in de woestijn en stelden Mozes (en God) verantwoordelijk voor hun misère. Mozes, in het nauw gedreven, wendde zich tot God en vroeg wat hij moest doen. De Eeuwige gaf hem de opdracht naar de berg Horeb te gaan en met zijn staf op de rots te slaan. Er kwam water uit de rots en het volk was gered.

Een wonderlijk verhaal –zoals zoveel verhalen uit de Bijbel- maar eigenlijk ook een verhaal waarin heel veel niet verteld wordt. De Bijbel is een meerstemmig boek; een boek vol tegenstijdigheden, niet bedoeld voor een eenduidige interpretatie. Een boek ook vol verhalen over menselijke emoties, beproevingen, ervaringen. Daarom blijft het boeien voor zowel religieuze- als niet religieuze mensen (Guus Kuijer heeft inmiddels al vijf delen geschreven van zijn Bijbel voor ongelovigen)

Voor mij was het als het hervinden van een oude liefde die eigenlijk heel leuk samen bleek te kunnen gaan met een andere grote liefde. Theater en Religie.

Share on FacebookTweet about this on TwitterPin on PinterestShare on Google+Share on LinkedInEmail this to someone

Movies that Matter

Gisteravond bezocht ik met Marien, Annette en Marc het Movies that Matter festival in Den Haag. We bekeken de slotfilm Newton van de Indiase regisseur Amit Masurkar, een film die in de prijzen viel op een filmfestival in Berlijn. De zeer punctionele ambtenaar Newton wordt aangesteld als coordinator van een stembureau en wordt uitgezonden naar een van de meest afgelegen en gevaarlijkste stemdistricten in India. Hij doet er alles aan om de 78 stemgerechtigden te kunnen laten stemmen en de procedure eerlijk te laten verlopen. De film toont op een tragikomische manier de enorme kloof tussen de grote stad Delhi en de afgelegen dorpjes in de jungle. En dat leidt tot nogal wat spraakverwarring, letterlijk en figuurlijk.

De hoofdrolspeler Rajkummar Rao zegt: “The film portrays the power of democracy that we live in and the power of voting that so many people don’t understand the value and importance of”. Als Newton teleurgesteld is omdat de verkiezingen niet verlopen zoals hij had beoogd, zegt de locale medewerkster tegen hem “Verandering verloopt in kleine stapjes” Misschien wel de centrale boodschap van de film.

Zoals misschien bekend zit het (wereld-)reizen mij niet echt in het bloed. En India staat bepaald niet op mijn verlanglijst. Uren in een vliegtuig, overvolle steden, smerig en met een groot risico om een enge ziekte op te lopen..Tegelijk ben ik wel nieuwsgierig naar het leven daar; naar de bevolking en cultuur, Daarom ben ik zo blij met types als Floortje Dessing die verre oorden voor mij bezoeken en daar mooie televisie van maken. Of films zoals Newton die mij iets laten ervaren van het verre India anno 2017.

“Movies that Matter gelooft in de kracht van cinema als instrument om onverschilligheid te bestrijden. Film heeft meer dan ieder ander medium het vermogen ogen te openen. Het kan aanzetten tot invoelen en meevoelen, tot nadenken en napraten” (website missie en visie MTMF)

Missie volbracht. Volgend jaar mag het festival weer op mijn bezoek rekenen.

Share on FacebookTweet about this on TwitterPin on PinterestShare on Google+Share on LinkedInEmail this to someone