Het leven een kunstwerk?

Vorige week gaf ik een lezing over Levenskunst bij de Senioren Vereniging Midden Holland. Een thema waar ik mij nog niet eerder in verdiept had, en dat mij in de voorbereiding naast enthousiasme ook wat buikpijn bezorgde. Levenskunst bleek bij bestudering een thema uit de filosofie, iets wat niet mijn specialiteit is. Filosofen als Aristoteles, Seneca en Nietzsche hielden zich bezig met de vraag hoe je het ‘goede leven’ moest leiden. De Franse filosoof Michel Foucault vroeg zich af of niet iedereen een kunstwerk van zijn leven zou kunnen maken.

foto: Brian Oldham

In mijn lezing heb ik verslag gedaan over mijn bescheiden onderzoek. Het is altijd weer boeiend om met mensen die al wat jaren langer meegaan van gedachten te wisselen. Volgens de moderne Levenskunst is het belangrijk dat je jezelf goed kent, weet welke waarden je nastreeft -deze ook praktiseert- en dat je de tijd neemt op je leven te reflecteren. Ook de omgang met tegenslag en het noodlot is onderdeel van levenskunst.

Ik las een artikel in Trouw waarin de Vlaamse hoogleraar kerkelijk recht Rik Torfs iets zei waar ik lang op moest kauwen. Wat heeft geluk met levenskunst te maken?

“Ik ben persoonlijk altijd een beetje tegen geluk. Niet dat ik het mensen misgun, maar het streven ernaar lijkt mij iets ongelooflijk treurigs. Omdat het streeft naar iets dat alleen een nevenproduct kan zijn van een levensstijl. Ik denk dat geluk kan voortvloeien uit diep durven kijken en denken. Wie zijn wij, waar komen we vandaan, waar gaan we naartoe? Waarom is de mens zoals hij is, en de wereld? Waarom kunnen wij veel zien en veel ook niet?”

Niet een levensstijl die geluk als doel nastreeft, maar juist het leven in al zijn facetten omarmen, zelfs met alle tegenslag en het niet-weten, daaruit zou geluk kunnen voortvloeien, aldus Torfs.

“Ik denk dat je het mens-zijn in de complexiteit en dubbelzinnigheid die het eigen is, gewoon op je rug moet laden en ermee op weg moet gaan”

Dat vind ik eigenlijk echt een kunst. En als je dan op weg bent, overvallen de geluksmomenten je soms ineens..

Een moment van geluk
april 2004

Een moment van geluk
april 2017

Share on FacebookTweet about this on TwitterPin on PinterestShare on Google+Share on LinkedInEmail this to someone

So Big

In 1924 schreef Edna Ferber haar bekroonde roman So Big. Net als Stoner of Dat wat behouden blijft (twee van mijn favoriete boeken) werd deze roman onlangs opnieuw uitgegeven onder de Nederlandse titel Het purperen land. Ik was verkocht toen ik op de achterflap las: “Een diepzinnig boek. Helder en sterk, dramatisch en fascinerend. Een roman om te onthouden” (-The New York Times)

En inderdaad. Ook deze klassieker heeft mij niet teleurgesteld. De roman vertelt het verhaal van Selina Peake die als jonge stadse komt lesgeven op het platteland van Illionois in een gemeenschap vol stugge Hollandse immigranten. Ze trouwt met de knappe maar zwijgzame en straatarme boer Pervus deJong en ze krijgen een zoon: Dirk (ze noemt hem liefkozend ZoGroot- SoBig). Het leven is bepaald niet mild voor Selina. Pervus sterft jong en dan staat ze er alleen voor met haar zoontje op een verlieslijdende boerderij. Ze werkt zich een slag in de rondte om Dirk een goede toekomst te geven.

Selina is een krachtige hoofdpersoon. Ze is levenslustig, eigenzinnig en heeft een scherp oog voor schoonheid. Schoonheid is misschien ook wel het belangrijkste thema uit het boek. Als Dirk de architectuur vaarwel zegt en kiest voor een carrière in de obligaties volgt er een woordenwisseling tussen moeder en zoon:

‘Dirk, je kunt haar niet zomaar in de steek laten!’

Wie laat ik in de steek? Hij keek verschrikt.

‘Schoonheid! Zelfexpressie. Hoe je het ook wilt noemen. Let maar op! Op een dag keert ze zich tegen je. Op een dag heb je haar nodig en dan is zij er niet.’

Dat deze woorden van Selina profetisch zullen blijken, maakt het boek misschien zelfs een tikje moraliserend. Het is een vurig pleidooi voor –werkelijke- schoonheid. De rijkdom van een leven vol levenservaring, de schoonheid van de natuur, de authenticiteit van het ambacht, versus de leegte van het makkelijk verdiende geld, dure spullen zonder geschiedenis, een knap gezicht zonder rimpels of littekens

portret uit de film ‘Human’ van Yann-Arthus Bertrand

Bijzonder dat een boek uit 1924 nog zo actueel is.

Dat het werkelijk om een oud boek gaat, realiseerde ik mij pas echt toen ik onderstaande filmtrailer zag. So Big werd in 1953 verfilmd. Heerlijk die voice-over en aanzwellende filmmuziek..

https://www.youtube.com/watch?v=OLfrAtf044w

Share on FacebookTweet about this on TwitterPin on PinterestShare on Google+Share on LinkedInEmail this to someone

Vlamberken en kroketten


Gisteren vierden we de 40e verjaardag van Marien. Een heerlijk tuinfeest met veel vrienden, witte wijn en kroketten. Vandaag, the day after, genieten we na en bekijken we alle cadeaus. Echte mannen cadeaus; bier, kaas, messen, kookboeken en het boek De Man het Hout van de auteur Lars Mytting. Deze filosofische uiteenzetting over hout en houthakken werd een bestseller in Noorwegen.

Toevallig las ik afgelopen week De Vlamberken, ook van Mytting. Een verhaal gaat over de 23-jarige Edvard die op een Noorse boerderij door zijn grootouders wordt opgevoed. Zijn ouders kwamen onder geheimzinnige omstandigheden om het leven in Frankrijk. Hij was daar zelf ook bij als 3-jarig kind maar kan zich er weinig van herinneren. Na de dood van zijn opa gaat hij op onderzoek naar wat er precies gebeurd is, en naar zijn eigen roots.

Ook in dit boek spelen bomen en hout een belangrijke rol. Mytting kan er gepassioneerd over schrijven. Hoewel deze thriller-achtige roman niet echt tot mijn favoriete genre behoort, heb ik het met plezier gelezen.

Wat mij het meeste aansprak is de steeds intenser wordende behoefte van Edvard om de geschiedenis te reconstrueren, en zijn ouders te leren kennen. Hoe dichter hij bij de plek des onheils komt, des te intenser worden zijn herinneringen. In beelden, geuren en sensaties komen ze tot hem. Ook bepaalde eigenschappen van zichzelf kan hij beter plaatsen als hij zijn (groot-)ouders –via verhalen en voorwerpen- leert kennen.

Het is fijn om jezelf binnen je familieverhaal te kunnen plaatsen, en sommige eigenschappen en/of uiterlijke kenmerken te herkennen in je ouders of grootouders. Of in je kind.. Ter gelegenheid van zijn verjaardag selecteerde Marien 40 foto’s om zijn afgelopen 40 levensjaren in beeld te vangen.

Marien als 3-jarig jongetje

Dat zijn uiterlijke kenmerken zijn doorgegeven aan het nageslacht behoeft weinig betoog ..

Maar ook bepaalde voorkeuren lijkt Siem te hebben overgenomen van zijn vader. Marien had voor de gelegenheid 50 kroketten besteld in de loop van de avond; zijn favoriete snack. Siem wist zijn aftocht naar bed tot ver over tienen te rekken.

Hij had toen drie kroketten op..

 

Share on FacebookTweet about this on TwitterPin on PinterestShare on Google+Share on LinkedInEmail this to someone

Jihad van liefde


Afgelopen maandag gaf ik een minicollege islam en migrantenchristendom. Altijd spannend omdat de discussie over de islam op het scherpst van de snede gevoerd wordt. En toen wisten we nog niet eens dat die nacht een IS-aanhanger zichzelf zou opblazen na oploop van een popconcert in Manchester. Weer een aanslag. Dit keer met tientallen onschuldige tienermeisjes en hun ouders. Drama.

Je kunt moeilijk volhouden dat religie niets met geweld te maken heeft. Niet omdat religie op zichzelf gewelddadig is, maar omdat een religie door mensen wordt vormgegeven. Maar ook wanneer religie uit de wereld zou zijn is het geweld niet verdwenen.

Geweld hoort tot de menselijke conditie, stelt filosoof Hans Achterhuis in zijn magnum opus Met Alle Geweld. Dat kun je maar beter onder ogen zien en het proberen met wetten, instituties en zelfinzicht zo veel mogelijk te kanaliseren en te beperken. Aan het einde van zijn boek introduceert hij het mooie begrip ‘morele onverschrokkenheid’. Er zijn mensen die in een situatie van van geweld en wreedheid een ander geluid laten horen of met gevaar voor eigen leven proberen ‘het goede’ te doen. Martin Luther King en Nelson Mandela zijn natuurlijk legendarische voorbeelden maar ik moet ook denken aan pater Frans van der Lugt of al die helden van Artsen zonder Grenzen in Zuid Sudan…

Deze voorbeelden van morele onverschrokkenheid zijn belangrijk en moeten verteld worden, aldus Achterhuis.

Daarom las ik maandag na afloop een tekst voor van de Marokkaanse Belg Mohamed El Bachiri. Hij verloor in maart 2016 zijn geliefde vrouw Loubna bij de aanslagen in Brussel en hij schreef het indrukwekkende boekje ‘Een jihad van liefde’. Als je 6 minuten tijd hebt; laat je dan inspireren door dit voorbeeld van morele onverschrokkenheid.

https://www.youtube.com/watch?v=clkzGkyqzoo

Share on FacebookTweet about this on TwitterPin on PinterestShare on Google+Share on LinkedInEmail this to someone

Tremendum et Fascinans

Afgelopen week beleefde ik samen met mijn ouders, broer, Marien en Siem een prachtige familievakantie op Sicilië. Ons huis keek uit op de Etna. De imposante vulkaan is altijd actief en gehuld in een rookpluim. ‘s Avonds, in het donker, zagen we een onheilspellende oranje gloed. Donderdag waagden we het erop het natuurfenomeen van dichterbij te bekijken. Gedurende de tocht omhoog waanden we ons steeds meer in een soort maanlandschap (grillige witte berken in een zwarte lavastenen omgeving) en werden de stofdeeltjes steeds fijner (om het beeld compleet te maken: ik liep twee ontstoken ogen op..)

De oude Grieken dachten dat er Cyclopen -woeste reuzen met 1 oog- woonden op de Etna. De Romeinen meenden dat de Etna de thuisbasis moest zijn van Vulkanus; de God van het vuur. Ik snap het wel. De spuwende berg spreekt tot de verbeelding. Ik moest denken aan de woorden van de Duitse godsdiensthistoricus Rudolf Otto “tremendum et fascinans”. Hij gebruikte deze woorden -angstaanjagend en tegelijk fascinerend- voor een religieuze ervaring.

Nu zou ik mijn ontmoeting met de Etna geen religieuze ervaring willen noemen, maar je komt wel tot het ongelooflijke besef dat die lava uit de Etna, uit het binnenste van onze aarde komt. Wij leven met z’n allen op een kolkende vurige massa met een korstje eromheen..


Hoe wordt die bol in vredesnaam bij elkaar gehouden al vele miljoenen jaren? De een zal zeggen dat er een God moet zijn die alles im innersten zusammenhalt (weer een uitspraak van een slimme Duitser: namelijk Goethe). De ander zal zeggen dit het mysterie van de kosmos is. Misschien is het beiden waar.

Hoe dan ook; op die kleine bol in die oneindige kosmos is het soms goed toeven. Dat heb ik de afgelopen week in ieder geval ervaren.

 

Share on FacebookTweet about this on TwitterPin on PinterestShare on Google+Share on LinkedInEmail this to someone